ÖRF VE ADETLER

DOĞUM VE SÜNNET ADETLERİ : Doğum hayata atılan ilk adımdır. Her doğum; ailenin, akrabaların ,soyun sayısını artırır. Bu sebeple her ailede mutlak çocuk sahibi olma isteği vardır.Çocuğu olmayan aileler türbe ve yatırlara giderek adak adarlar. Doğumlar köy yerlerinde yaşlı kadınlar nezaretinde ilçe merkezinde ise hastanelerde veya resmi ebeyi evine getirip gerçekleştirenler de vardır.Doğum sonrasında aile yakınları ve komşuları anneyi ve bebeği ziyarete gelirler.Beraberlerinde çocuk giysileri, altın,para veya diğer ziynet eşyalarından oluşan hediyeler getirirler.Doğumu takip eden kırk gün içerisinde anne ve bebek ,cin ya da Albasması’na karşı yalnız bırakılmaz,çocuğa ait beşiğin başucuna ekmek parçası veya Kuran-ı Kerim konularak çocuğun manevi yönden korunmasına yardımcı olunur.

Çocuğa ad konulurken ailede daha önce ölmüş birisi varsa onun adı verilerek o ad yaşatılmaya çalışılır.Ayrıca çocuğun doğduğu gün ve ay belirli bir gün ve ay ise; o gün ve ayın ismi verilir.Bunların dışında Peygamber isimleri Allah’ın sıfatları,dini büyüklerin adları ile de adlandırılır.Ad verilirken çocuğun kulağına ezan okunur.Bebek beşikte yatırılır,yürüme çağına gelinceye kadar o, artık beşiktedir. Çocuğun emeklemeden yürümeye geçiş döneminde yürümesini çabuklaştırmak amacıyla “ügürük” denilen tekerlekli tahtadan yapılmış şimdiki adı yürüteç olan araç kullanılırdı.

Erkek çocukları fazla büyümeden sünnet ettirilirler.Ailenin maddi durumuna göre sünnet düğünleri tertip edilir.Sünneti yapılacak çocuğa ilk önce çevreden bir kişiye “kirve” olması teklif edilir.Kirve bulunduktan sonra sünneti yapılacak çocuğun ailesi tarafından kirveye hediyeler götürülür. Sünnetten bir gün önce kirve çocuğu giyim mağazasına götürülerek sünnet elbiseleri alır, sünnet günü kirve çocuğu kucaklar ve sünnet gerçekleştirilir.Sünnetten sonra yemek  töreni başlar.

DÜĞÜN VE EVLENME ADETLERİ : Evlenme yaşı köy yerlerinde erkeklerde 18-20 kızlarda 16-18  dir. İlçe merkezinde erkeklerde 20-25 kızlarda 18-20’dir.Önce dini nikah sonra resmi nikah yapılır. Boşanma olaylarına pek ender rastlanır.

GÖRÜCÜ USULÜ: Evlenme biçimlerinin başında görücü usulü başta gelmektedir.Evlenecek erkeğin yakınlarından oluşan birkaç kadın daha önceden beğendikleri yada tavsiye edilen kızı görmeye gidip yakından incelerler.Gözlemleri müspet olursa niyetlerini de belli ederek ayrılırlar.Birkaç gün aradan sonra bir aracı göndererek kız evinin niyetleri öğrenilmeye çalışılır.Şayet kız evinin, kızlarını vermeye gönülleri varsa düşünmek ve akrabalarına danışmak için süre isterler.Bu bazen birkaç defa tekerrür eder.Bu hareket bir nev’i naz manasına da gelir.

KIZ İSTEME   : Kız tarafının olumlu cevap vermesi ile kararlaştırılan bir günde akşam yemeğini müteakiben oğlanın akrabalarından ileri gelenler ve oğlanın annesi ve babası kız evine giderler.Kızın babası da evinde yakın akrabaları ile birlikte gelecek oğlan ekibini beklemektedirler.Gelen misafirler kız tarafından karşılanarak odanın baş köşesine oturtulur.Hal-hatır sorulduktan sonra günlük konuları içeren sohbetler yapılır. Oğlan tarafının en yaşlısı ziyaretlerinin hayırlı bir iş olduğunu söyleyerek söze başlar ve devamla “Allah’ın emri,Peygamberin kavli ile  kızınız A’yı oğlumuz B’ye münasip gördük ,siz ne buyurursunuz?” der.Kız tarafının en yaşlısı “Allah yazmışsa olur”diyerek müsbet görüşünü bildirir.Bu aynı zamanda “evet”manasını taşır.Bu fasıldan sonra oğlan tarafı kalkar kız tarafının yaşlılarının elini öperler.Tekrar oturularak kız tarafının ikram ettiği yiyecekler yenir ve içecekler içilir.İstenen kız için altın yüzük,bilezik gibi ziynet eşyalarından oluşan “Beh” takılarak söz kesilmiş olur.

NİŞAN : Söz kesiminden sonra sıra “Nişan Töreni”ne gelmiştir.Kız ve oğlan tarafı müsait bir zamanda kız evinde toplanarak nişanın yapılacağı yeri ve nişan  gününü tespit ederler.Tespit edilen nişan günü kız ve oğlan taraflarınca  yakın akrabalarına ve düğüne davet edecekleri kişilere duyururlar.Yine kız ve oğlan tarafı bu buluşma sırasında nişanda kız tarafınca istenecek takılar,yiyecek ve içecekler konusunda anlaşma sağlanarak listeler hazırlanır ve listedeki malzemeler oğlan evinden istenir.Nişan Töreni erkeklere ve bayanlara ayrı ayrı düzenlenir.Tören yöresel türküler eşliğinde eğlenmeyle başlar,ikramlarla devam eder,kız ve oğlan taraflarının gelin ve damada takıların takılmasıyla sona erer.

DÜĞÜN           : Sıra artık düğün coşkusuna gelmiştir.Taraflar arasında kararlaştırılan bir hafta sonu düğün töreni gerçekleştirilir.Düğünler ilçe merkezinde düğün salonunda veya kıraathanelerde, köy yerlerinde; köy odasında ya da oğlan evinde yapılır.Düğünler üç gün sürer.Bu zaman içerisinde hem oğlan evinde hem kız evinde çalgılar çalar türküler söylenir halaylar çekilir.Düğüne katılan herkes en güzel elbiselerini giyerler.Damat ve gelin için birer sağdıç temin edilir.Bunlar düğün süresince gelin ve damada yardımcı olurlar.

Düğünün birinci günü sabahtan damadın davetlileri damat evinde gelinin davetlileri gelin evinde toplanmaya başlar.Kimi zaman davul-zurna eşliğinde kimi zamanda oyun türküleri eşliğinde oyunlar oynanmaya başlanır.Erkekler kendi aralarında kadınlar da kendi aralarında oyunlar oynar.Oyunlar halay şeklindedir.

Düğünün ikinci günü akşamı Kına Gecesi düzenlenir.Damat tarafından sevinç ve neşe içerisinde halaylar eşliğinde yapılırken gelin tarafında hüzünlü kına türküleri eşliğinde ağlama ve gözyaşları ile yapılır.Kına, gelin annesinin gözyaşlarıyla yoğrulur.Mumlar gelinin gözyaşlarıyla söndürülür adeta.Damat tarafından yapıldığı gibi gelin kına odasına alınır.Kenarlarına mum sıralanmış bir tepsinin ortasına konulan kına, kına türküleri söylene söylene ağır ağır yürüyerek getirilir. 

         Kınayı oynarken genç kızlar gelinin başında şu türküleri söylerler;

-          Kınayı getir ana

Parmağın batır ana

Bu gece misafirim

Koynunda yatır ana

Kale gibi çeperler

Çepere su seperler

Uzak yoldan geleni

Terli Terli öperler

-          Bu tepe kumlu tepe

Kar yağar sere serpe

Dediler yar uyumuş

Sesledim öpe öpe

Leni de yarim leni

Eski de yarim hani

Leni de yarim leni

Eski de yarim hani

Gelin oturtularak el ve ayak parmaklarına kına sürülür.Damadın kınası  oğlan evinde belirlenmiş başka bir mekanda yapılır.Yoğurulan kına bir tepsiye konularak etrafına mumlar dizilir.Çalgıcılar tarafından çalınan kına havası eşliğinde orada bulunan herkes halaya iştirak ederek kınanın bulunduğu tepsi elden ele dolandırılır.Damat ve sağdıçın da halaya katılması sağlanır.Halayın bitiminde sıra damadın kınasını yakmaya gelir.Damat ve sağdıç bir sandalyeye oturtularak orada bulunanlardan bir kişi çağırıcı olarak tesbit edilir.Tesbit edilen bu kişi damadın akrabalarından başlayarak orada bulunanların hepsini çağırmak suretiyle takılarını taktırır.Son olarak da Sağdıç takısını takarak damadın eline kına vurulur.

GELİN ALMA  : Düğünün üçüncü günü sağdıçın evinde damat traş edilir,banyo yaptırılır, damadın elbisesi giyindirilerek damada  arkadaşları ile birlikte sağdıçın evinde kahvaltı yaptırılır.Bu arada hem damat evinde hem gelin evinde halaylar çekilmekte,türküler söylenmekte ve çeşitli eğlenceler tertip edilmektedir.Sıra, gelini kız evinden almaya gelmiştir.Gelin evi uzak ise arabalarla, yakın ise yürüyerek gidilir.Kız evine varıldığında kız tarafı da oğlan tarafını beklemektedir.Gelen misafirlere kız tarafından “Hoş geldiniz.” denilerek çeşitli ikramlar yapılır.Gelinin hazırlanmasına kadar beklenilir gelinin hazırlandığı haberi alınınca “Çeyiz” yüklenir.Gelini evden çıkarmaya damat gider gelini koluna takarak kapıdan çıkarır.Bu esnada kapıyı gelinin akrabalarından birisi tutarak bahşiş ister.Bahşiş verilerek kapı açılır.Gelin günün şartlarına göre hazırlanan gelin arabasına veya ata bindirilerek çalgılar eşliğinde oğlan evine doğru yola koyulur.Gelinin çeyizi üzerine gelin tarafından bir kişide ayrıca biner.Yol boyunca Gelin Alayı’nın önü yer yer kesilerek bahşiş istenir.Sağdıç yolu kesenlere bahşiş vererek yolu açar.Oğlan evine gelindiğinde orada bulunanlar gelini karşılar.Eve ulaşan damat ve sağdıç ayrılarak evin yüksek bir bölümüne çıkarlar.Burada daha önce hazırlanmış olan çerez,meyve ve bozuk paradan oluşan karışım gelinin eve gireceği esnada başından aşağıya savrulur.Bu gelenek, evlilikteki bolluk ve bereketin artması manasını taşımaktadır.Bu arada çeyizin üzerinde bulunan kişiye bahşiş verilerek çeyizler eve taşınır. Oğlan evinde misafirlere ikram edilmek üzere hazırlanmış olan “Keşkek” ve kızartmadan oluşan yemekler ikram edilir.Yemekler yendikten sonra düğün sona ermiş olur.

Gelin odasında oturmakta olan gelini görmek için çevrede bulunan genç kızlar ve kadınlar  yarış ederler.Bu esnada damat sağdıçın evinde yatsı namazını beklemektedir.Yatsı namazını eda eden damat, yanında getirdiği lokumu cami cemaatine dağıtır,büyüklerin ellerinden öper, hayır dualarını alıdıktan sonra sağdıçla birlikte gelin odasına doğru yola koyulur.Bu  sırada damadın bekar arkadaşları damadın sırtına vurmaya çalışırlar.İçeri giren damat burada da iki rekat namaz kılıp evliliklerinin hayırlı olması duasında bulunur.Böylece iki genç müşterek bir hayata adım atmış olurlar.

DÜĞÜN SONRASI      : Düğün sabahı damat ve gelin kalkarak damadın  anne ve babasının elini öperler.Bir gün sonra da gelinin çeyizinin gelin odasında sergilenmesi ile “göre” denilen olay gerçekleştirilmiş olur.Düğün sonrasındaki üçüncü gün ise gelin ve damat, gelinin anne ve babasının elini öpmeye giderler.Makul bir süre geçtikten sonra gelin, babasının evine gönderilerek birkaç gün kalması temin edilir.

BAŞLIK PARASI        : İlçemizde “Başlık Parası” olmamakla birlikte kız anası, oğlan tarafından süt hakkı niteliğini taşıyan çok cüz’i bir miktarda para talep etmektedir.

KIZ KAÇIRMA            : İlçemizde kız kaçırma hadisesine çok ender rastlanmaktadır.

ÖLÜMLE İLGİLİ ADETLER:Cuma gecesi ile mübarek gün ve gecelerde ölenin iyi kul olduğuna inanılır ve mübarek gün ve gecenin bitimine kadar kabir azabına uğramayacağına inanılır.Cenaze inançlarımıza göre yıkanarak kefenlenir ve cenaze namazı kılınır.Cenazeler genelde tabutsuz gömülür.Cenazeyi bekletme adeti yoktur.Bir yanda ölü yıkanıp kefenlenirken diğer yanda mezarı kazılır.Define hazır hale getirilir.Kişi öldüğünde cami minaresinden “Sala” verdirilip duyurulur.

Cenaze, mezarlığa omuzlarda götürülür.Yasin ve dualarla kabre konulur.Ölüye son görev olarak herkes birkaç kürek toprak atmak için birbirleriyle yarışır.Kürekler el değiştirilirken yere bırakılarak el değiştirilir.Sonra “Telkin”  yapılır.Cenaze evi definden sonra komşular tarafından ziyaret edilerek başsağlığı dileklerinde bulunulur,bu sırada Kur’an da okunur.Cenaze sahiplerine definden önce ve sonraki birkaç gün komşular tarafından yemek verilir.Mezar kazan şahıslara ölü sahibi tarafından definden bir süre sonra yemek verilir.

ZİYARETLER: İlçemizde türbe ziyaretleri halkın yaşantısında önemli bir yer tutar.Günlük yaşam içerisinde lüzum görüldükçe ziyaretler gerçekleştirilebildiği gibi yılın belli bir gününde gerçekleştirilen umumi ziyaretler  de vardır.İlçemizin Balkaya Köyü’nde bulunan Seyyid Hasan Baba Hazretleri’nin türbesi bu şekilde ziyaret edilmektedir.Ziyaret esnasında türbede yatanın ruhuna Fatiha ve Kur’an’dan sureler okunur,yatanın hayrına adak keser dağıtırlar.Ziyarette kimi zaman ruhi veya amansız bir hastalığı olanların şifa bulması düşüncesiyle kimi zaman da değişik dua ve dileklerde bulunmak gayesiyle yapılır.

MEVLİD ADETLERİ:Düzenlenen mevlitler genellikle perşembeyi cumaya bağlayan akşam veya diğer Mübarek Kandil Geceleri’ne denk getirilerek gerçekleştirilmeye çalışılır.

Mevlid törenleri,Mevlid daveti veya Mevlid yemeği adıyla da bilinmektedir.Mevlidler ya camide ya da evlerde tertip edilir.Mevlidi düzenleyen kişi akraba ve komşularını davet eder.Davete icap eden davetlilere önce mevlid okunur sonra yemek ve çay ikram edilir.Davetliler Allah(c.c) kabul etsin şeklinde niyazlarını ileterek dağılırlar.

MESKEN DURUMU:İlçemizin geleneksel yapı şekli yığma taş, kerpiç ve toprak damlı evlerden oluşmaktadır.Ancak son yıllarda toprak damlı evlerin yerine modern anlamda konutlar yapılmaktadır.İlçenin ekonomik yapısı ve iklim özelliğinden kaynaklanan bu geleneksel yapı şeklinde duvarlar en az 60cm genişliğinde çamurdan harç kullanılarak taş veya toprak kerpiçten örülür.Evlerin damı mertek denilen yuvarlak uzun ve kalınca ağaçlar ile döşendikten sonra söğüt dalları kavak çalıları ile örtülür.Üstü çamur ve toprak ile kapatılır.Daha sonra çamur ile  sıvanırdı.